Anatomisch hart van klei

Sinds ze in onze huisartsenpraktijk een enorm kartonnen boek over het het menselijk lichaam in de wachtkamer hebben staan, is Sam nogal gefascineerd door alles wat er in zijn lijf gebeurt. Hij kan het eindeloos hebben over de poeptunneltjes in zijn buik en drinkt liters melk omdat hij graag sterke botjes wil. Eerder deden we al een huis-tuin-en-keuken experiment over de samenstelling van bloed. Vanmorgen was het tijd om een heus anatomisch hart in elkaar te kleien van Play-Doh. Enerzijds omdat kleien een heerlijk rustgevende bezigheid is, anderzijds om hem voorzichtig te melden dat mensen dood kunnen gaan als ze heel oud zijn. En dat je dan voor altijd slaapt en mooie dromen hebt omdat je hart niet meer klopt. Net zoals het geval is met zijn vorige week overleden overgrootoma…

Veel kinderen vinden het fijn om met klei te spelen. De substantie prikkelt de zintuigelijke waarneming en is goed voor de motorische ontwikkeling. Bijkomend voordeel is dat kinderen door al dat kneden, draaien en rollen de spieren in hun handen ontwikkelen welke nodig zijn bij het leren schrijven. (Mede daarom laat ik mijn kinderen afwisselend met en zonder kleigereedschapjes spelen…) Door kinderen een driedimensionaal model te laten namaken aan de hand van een tweedimensionaal voorbeeld draagt daarnaast bij aan het ruimtelijk inzicht. Ik liet mijn kleuterkind steeds zelf kijken hoe alle aders en slagaders op het voorbeeld liepen. Wat moest waar onderdoor en wat waar bovenlangs. Volgens Sam had het wel iets weg van een Lego-bouwtekening.

Benodigdheden:

  • rode klei
  • blauwe klei
  • afbeelding Anatomie van het hart

Om te voorkomen dat je te weinig klei hebt voor de aders en slagaders is het handig om de klei vooraf per kleur in tweeën in te splitsen. Begin met het maken van kamers en boezems. Dat doe je door van elke kleur een half hartje te kneden. Schuif het tegen elkaar om te checken of het enigszins op elkaar aansluit. Vervolgens vorm je het tweedimensionale hart langzaam om tot een driedimensionaal hart door wat klei aan de bovenkant van beide helften vast te kneden.

De volgende stap is het vormen van de aders en slagaders. Hiervoor rol je ‘slangetjes’ van klei. (Of beter nog, laat ze rollen door je kleine assistent…) Het is het handigst om te beginnen met de longader en de aorta omdat die onder de longslagader door lopen. Bevestig daarna de longslager; vergeet niet om de aorta daar weer overheen te leggen! Nadien kun je vrij eenvoudig de onderste holle ader en bovenste holle ader aan je creatie toevoegen. En tadááá, ik presenteer je nu een prachtige driedimensionale weergave van het menselijk hart!

Ik gebruikte de bovenstaande afbeelding als voorbeeld. Op een afbeelding van het hart zijn links en rechts altijd omgekeerd net zoals je gezicht op een foto ook gespiegeld is. Stiekem hebben we dus ook een gespiegeld driedimensionaal hart gemaakt. Het is natuurlijk onbegonnen werk om de werking van het hart tot in detail uit de doeken te doen aan een vier- of vijfjarige. Ik heb het daarom beperkt tot het verhaal dat bloed niet vanzelf door je aderen – bloedtunneltjes – stroomt. Het gaat namelijk vanzelf wel redelijk makkelijk naar je tenen maar het gaat niet meer vanzelf vanuit je tenen terug omhoog. Daarvoor is een soort motor nodig oftewel je hart.

Voor de geïnteresseerde papa’s en mama’s: het hart bestaat uit twee helften die elk zijn onderverdeeld in een kamer en een boezem. Zodoende bestaat het hart uit vier holtes. Doordat het hart een hele krachtige holle spier is, kan het het bloed door het lichaam (grote bloedsomloop) en naar de nabij gelegen longen (kleine bloedsomloop) pompen. De helften zijn van elkaar gescheiden door het septum. Dit is een tussenschot dat eveneens uit spierweefsel bestaat. Zowel het zuurstofrijke bloed vanuit de longen als het zuurstofarme bloed vanuit de rest van het lichaam komt het hart binnen in de boezems. Het zuurstofrijke bloed aan de linkerkant (rechts op het plaatje) en zuurstofarme bloed aan de rechterkant (links op het plaatje). Vervolgens stroomt het langs de hartkleppen richting de kamers waarvandaan het via een tweede paar hartkleppen naar de grote slagaders wordt gepompt. Door de grote slagaders verlaat het bloed het hart weer. Dit is letterlijk de kringloop van het leven.

Als je aan de slag gaat met wat oudere kinderen en een redelijk natuurgetrouwe weergave van de werkelijkheid wilt maken, is het wellicht handig om te weten dat de linkerkant van het hart groter is dan de rechterkant. (Houd er rekening mee dat dit op de afbeelding en dus ook in het te maken model precies andersom is…) Dit komt doordat de spierwand veel dikker is dan die van zijn rechter equivalent. Dit is nodig omdat de linkerkamer het bloed door het hele lichaam moet pompen en niet enkel naar de longen en terug zoals de rechterkamer. Afgezien van de aders en slagaders is het hart zelf dus ook niet symmetrisch. Hierdoor wijst de punt van het hart ook een beetje naar links. (Ook dit is op de afbeelding en dus tevens in het model precies andersom…) Wist je trouwens dat je longen daardoor ook niet even groot zijn? Doordat het hart een beetje links uit het midden van je lichaam is gepositioneerd, is er aan die kant minder plek voor longweefsel. Je linkerlong is dus kleiner dan je rechterlong.

Afijn, ik vond dit een hele prettige manier om voorzichtig met mijn kleine, grote man het gesprek aan te gaan over leven en dood. We luisterden eerst even naar elkaars hart om daarna lekker aan de slag te gaan met Play-Doh. Onderwijl vertelde ik hem op zijn eigen niveau wat het hart is en wat het doet. Ik eindigde met de vraag: ‘Denk je dat je hart het altijd blijft doen? Of zal het ooit stoppen?’ Hij moest er even over nadenken en kwam zelf tot de conclusie dat het waarschijnlijk ooit wel zou stoppen met kloppen. Ik vroeg hem toen wat hij dacht wat er dan zou gebeuren. Zijn antwoord luidde: ‘Dan word je nooit meer wakker en ben je dood. Dan ga je dromen en een beetje rondvliegen.’

Hij bleek het op zijn eigen manier allemaal allang te snappen. Omdat ik niet wil dat hij zich van alles in zijn hoofd gaat halen – al is het daar het kind niet naar – vertelde ik hem ook dat je hart er niet zomaar mee stopt. Dat dat alleen maar gebeurt als je heel, heel oud bent of wanneer je een ziek hart hebt. Dat de wegen van de dood ondoorgrondelijk zijn, bewaar ik voor een later moment. Laat hem voorlopig nog maar even onbevangen de wereld ontdekken…

 

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

2 Replies to “Anatomisch hart van klei

  1. Wow! Kleien rustgevend?! Het zweet breekt me al uit bij de gedachte alleen. Vast ook wel omdat ik nooit zo’n prachtig resultaat krijg, indrukwekkend!
    Het verhaal van de dood is hier ook al een tijdje aanwezig. Mijn zus overleed 11 jaar geleden, de 2,5-jarige ontdekte een foto van haar en zo ging de bal aan het rollen. Die kleintjes snappen het idd al heel goed… Als hij nu (3) hoort dat iemand dood is, dan zegt hij: ‘die is dood, he, dan kan ik niet meer daarmee spelen. En dan kan die nooit meer beter worden.’ Meer hoeft dat ook niet meer te zijn voorlopig. Hopelijk mag het daar nog even bij blijven…

    1. Ja, ik vind kleien eigenlijk wel rustgevend. Vraag me overigens niet om te verven met mijn kinderen. Dan loopt bij mij het zweet over mijn rug. Ieder kind is anders. Wat verdrietig van je zus. Heftig. Denk dat het vooral de kunst is om de hoeveelheid informatie te geven waar ze om vragen. En als ze zelf een mooie uitleg bedenken voor dit soort moeilijke kwesties dan is dat vooral fijn.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *